ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
33
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
حكايت دارد را بيشتر مورد توجه قرار داد و از روشهاى درمانى مخصوصه توسط هر يك از ادويه ، اطليه و شيافات و . . . در دفع آفت از آن استفاده كرد . فصل چهارم : گريزانندههاى حشرات و جنبندگان موذى و درندگان مار ، عقرب ، پشه ، مگس ، موش ، مورچه ، زنبور ، ارزه ، سوس ، شير ، پلنگ ، گربه ، دلق ، خوك و ابن آوى ، هريك از تدابيرى ويژه فرارى مىشوند . فصل پنجم : گزيدگى حشرات و گزندگان بايد نهايت سعى و كوشش را نمود تا گزنده را شناسائى كرده كه چه بود . تا پادزهر ويژهء گزش او را به كار برند . و اگر نامعلوم بود ، بالاى محل را بسته و به قوت آن را بادكش كنند و در صورت ضرورت ، از ضمادات جاذبهء سمّ هم استفاده كنند . گزيدگى مارها : علامت عمومى گزيدگى مارها ، التهاب و عطش است و در افعى ، عوارضى نسبتا شديدتر دارد . علاج : اگر قابل قطع است ، بهترين معالجه همان قطع عضو است و گرنه موضع بالاى نيش را بسته و اگر اين هم ممكن نباشد ، محل را تيغ زده و بادكش كنند . و اگر عوارض خارجى شديدتر است ، از ادويهء جاذبهء سمّ بر موضع ضماد كرده و در صورت اشتداد عوارض درونى ، مثل غشى و سستى اعضاء ، اقدام بر نوشيدن پادزهرها و علاج صدمات درونى كنند . فصد هم در گزيدگى مارها به شرطى كه به نحو ويژه باشد مجاز است ؛ گرچه قاطبهء اطبا آن را ردّ كردهاند اما مؤلف ، دليل بر صحت مدعاى خود دارد . گزيدگى عقربها : در اثر گزش عقربها ، ورمى سرخ و سفت ايجاد مىشود كه با احساس سردى و گرمى مختلف در بدن و غالبا ضعف و كرب و عرق سرد و سستى بدن همراه است . علاج : بالاى گزيدگى را بايد محكم بسته و تيغ عميقى بر موضع گزيدگى زده و سمّ را با محجمه بمكند و از ضمادات لازمه استفاده كنند . و پادزهر مسمّى به « ترياق اربعه » و پادزهر ويژهء عقربزدگى را هم نوشيده و ساير ادويهء لازمه را هم صرف كنند . تبصره : نوعى از عقرب به نام جرّاره وجود دارد كه عوارضى هولناك ايجاد مىكند ؛ گرچه در اوايل گزيدگى دردى ندارد . اين گزيدگى را هم با بادكش محل و داغ نهادن بر اطراف آن و فصد از رگ زير آن موضع و ادويهء لازمه بايد درمان نمود . گزيدگى رتيلاها : برخى انواع آنها خيلى خطر دارند و در گزش هريك عوارضى ويژه بروز مىكند . علاج : محل را بادكش كرده و تيغ زنند و به كمك نطولات لازمه ، سمّ او را خارج كرده و پادزهرهاى لازمه و « حب ترياق » ويژهء آن را بياشامند . گزيدگى عنكبوتها . علاج : هر صنف آن عوارضى ويژه و علاجى به خصوص دارد ؛ از فصد ، اسهال ، تعريق ، تيغ زدن و . . .